{"id":35756,"date":"2020-03-27T00:23:11","date_gmt":"2020-03-26T23:23:11","guid":{"rendered":"https:\/\/bizimugi.eu\/?p=35756"},"modified":"2020-03-27T00:23:13","modified_gmt":"2020-03-26T23:23:13","slug":"covid-19-garaian-biziren-jarrera-hartze-testua","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/covid-19-garaian-biziren-jarrera-hartze-testua\/","title":{"rendered":"COVID-19 garaian, Biziren jarrera hartze testua"},"content":{"rendered":"\n

\nKoronabirus:\nEta kalte egitetik gelditzea, aterabidea balitz…<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\nMemento\nhonetan XXI. mende hastapeneko osasun krisirik handienetako baten\nerdi-erdian gara. Egunez egun, Covid-19arekin kutsatuak diren\npertsonen kopurua beti gorantz doa. Pandemia mundu osoa zehar\nzabaltzen da abiadura ikaragarrian eta Estatu bakoitzak erabiltzen du\nbere protokoloa, bere egutegia koronabirusaren mugatzeko. \n<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure><\/div>\n\n\n\n

Politika\nneoliberalek mendebaleko osasun sistemak desegin edo serioski ahuldu\ndituzte. Hego Korea eta Taiwan bezalako zonbait herrik duela aspaldi\nprebentzioaren antolakuntzan parioa egin dute: detekzio sistematikoa,\nberrogeialdi zehaztua, maskaren erabiltzeari buruzko sentsibilizazioa\neta krisia balitz, beharrezko erreserben presentzia. Gaitza gelditzea\nlortu dute konfinamendu kolektiborik gabe. Alta, aitzineko osasun\nkrisietarik eta Mundu Mailako Osasunaren Erakundetik aspaldian\nabisatuak ziren Europar eta ipar Amerikako Estatuak ez dira gai izan\nber maneran antolatzeko. Mediku eta farmazia industriak, merkatuaren\nesku ikusezinak eta garapenaren erlijioak, prebentzio politikaz bost\naxola dute: azken honek ez baitu etekinik sortzen. Ondorioz: egoera\ngure eskuetarik kanpo ihesi joan da eta arriskua da gure osasun\nsistemen osoki gainditzea, azken hauek gaitasunak murriztuak ukan\ndituzte, zerbitzu publikoaren hainbat urteko desegitea dela medio.\nGaraia zeno beharrezkoa ez egiteagatik (prebentzioa, maskaren eta gel\nhidro-alkoholikoaren banatze masiboa, detekzio masiboak eta\nberrogeialdi zehaztuak), gure gobernuburuek oraingo egoerara ekarri\ngaituzte: konfinamendu orokorrak du txarrena saihestea baizik ez du\nlortzen ahal. \n<\/p>\n\n\n\n

\nFrantses\ngobernuak \u00ablekualdatze eta harremanak beharrezkoaenak direnetara\nbaizik ez mugatzea\u00bb hautatu du \u00abgerlan garela\u00bb adieraziz. Alta,\nkontseilu zientifikoak epidemia \u00abmenperatzeko\u00bb egokiena litekeen\nkonfinamendu orokorra gomendatzen duen unean, gobernuak, bere\naldetik, baitezpadakoak ez diren enpresei gomendatzen die beren\njardueren atxikitzea. Zein da gure buruzagien lehentasuna: kosta\nahala kosta ekoizpenaren atxikitzea, nahiz eta ekoizpen horrek\nloturarik ez izan baitezpadako beharrekin, ala jendartea babestea?\nJakinez konfinamendu orokorrak ondorio baikor eta baieztatuak dituela\nbirusaren hedatzearen emekitzean baita ingurumenaren gain ere,\nberotegi efektuko gasen isurketak ttipituz, argi ikusten dugu kasu\nhonetan jendartearen jarduerak arazoaren iturburu direla. Ondorioz,\nzergatik ez gaitzaren erroetara jo? Egiazko \u201cetsaia\u201d, ez ote da\nbizi giren sistema kapitalista, produktibista, finantzarizatu eta\nmundializatua?<\/p>\n\n\n\n

\nOsasun\nkrisia izan aitzin, sistemaren krisia<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\nOroz\ngainetik hazkundeari eskainitako gure garapen ereduan leporaino\nsartuak, Lurreko baliabide naturalak erabiltzen eta gure ingurunea\nkaltetzen jarraitzen dugu. Ezagutzen dugun jendarte-eredu honek, beti\ngehiagoarena, ekosistemak suntsitzen ditu eta beste izaki bizidunen\ndesagertze masiboa eragiten du. Gaur egungo pandemiaren eta honen\ndesmasien hedadurak, ingurumen mailako nahasmenduen, osasun\npublikoaren politika publikoen desegitearen eta sistema kapitalistak\nsortu duen mundializazio neo-liberalaren eite handia du.<\/p>\n\n\n\n

\nEpidemiologo\nanitzen arabera, badirudi Covid-19 osasuna krisiaren abiatzea\npangolin baten edo saguzar baten birusa pertsona bati transmititzetik\netorri dela. Izan ere, XX. mendearen erdiaz geroztik, birus\npatogenoak, ordura arte ikusi ez ziren guneetan agertu dira. Haietako\ngehienak animalia etorkizkoak dira, eta horietarik 2\/3ak baino\ngehiago animalia basatiek eramaten dituzte. Ez zaie haiei errua\nleporatu behar, zinezko arduraduna bizi garen sistema da.\nNeurrigabeko deforestazioa, urbanizazioa, industrializazioaren\nbortxaz, eta, era berean, animalia basatien legez kanpoko\nmerkataritzaren bidez, haien habitatak suntsitu ditugu eta horrela\nespezie anitzen lekualdatzea eragin dugu gure bizilekuetara.\nHurbiltasuna dela eta, birusa daramaten animaliek, berentzat\ngaizgabeak, askoz errazago transmititzen dizkiote jendeari, hauentzat\npatogenoak izanik. Horregatik, argi da sistema kapitalista,\nproduktibista, ustiatzailea eta mundializatua ez baldin bada errotik\nzalantzan ezartzen, datozen hamarkadetan horrelako epidemia gero eta\ngehiago bizitzeko arriskua dugula.<\/p>\n\n\n\n

\nEpidemiaren\nlarriagotzearen iturburua den sistema kapitalista, koronabirusak\nkordokarazi du <\/strong>\n<\/p>\n\n\n\n

Osasun\nkrisi honek lehenago aipatu dugun gizarte eredua zalantzan ezartzen\ndu. Sortzen dituen logikek: hazkunde lehiaketa, produktibismoa,\nestraktibismoa, mundializazioa, legerik gabeko diru merkatuak etab.,\nhauskor bilakarazten dute eta lurraren gaineko bizia arriskuan ematen\ndute. Gure bizimoduak du izurrite hau sortu eta mundu guzirako\nzabalkundea errazten du.<\/p>\n\n\n\n

Covid-19aren\npandemia, historia garaikidean ezagutu ditugun osasun krisien segidan\nsartzen da. Gripe birusak, H5N1 bezalakoa hegazti hazkuntza\nintentsiboarengatik (1997) edo H1N1 delakoa, jatorria urde hazkuntzan\nduena, \u00abespezieen barrera\u00bb eta mugen gainetik pasatu dira. Krisi\nhoriek alde humanitarioaren alderditik beti konpondu dira,\nurgentziazko aterabide tekniko eta biomedikoei esker, horien kausa\ndiren mundu mailako politika neoliberalak sekula santan zalantzan\nezarri gabe. Kerosenoaren zerga-gabetzea aire garraioaren onetan,\nEuropako Laborantza Politika laborantza intentsiboaren alde, lurren\nartifizializazio eroa sortzen duen lurraren gaineko espekulazioa,\nekoizpen kateen lekutzea eta merkantzien garraio soberakeria\nbultzatzen duten trukaketa libre hitzarmenak\u2026 Hauek dira gure\ngobernamenduek eramaten dituzten politika ekozidoak.<\/p>\n\n\n\n

\nCovid-19ak\nmundu mailako aktibitate ekonomikoa azkarki moteldu du. Pandemiak\nsortzen duen beldur-ikarak, finantza merkatuen uzkailtzea eta jadanik\negoera bereziki ezegonkorrean zen petrolioaren prezioen lurreratzea\nekartzen ditu. Frantses Estatuan krisi honek agerian ezartzen ditu\nere ikerketari, ospitaleei eta osasun sistemari orokorrean ematen\nzaizkien baliabideen murrizketa politiken eragin suntsitzaileak.\nAdibide gisa, birusaren hedapena apaltzeko ezinbestekoak diren\nmaskaren eta gel hidro-alkoholikoaren zorigaitzeko kudeaketak,\nherritarrak arrisku larrian ezartzen dituela gaur egun. Osasun\npublikoaren aldeko egiazko politika publiko baten eskasean,\nepidemiaren artatzeko erdi-aroko medioekin gabiltza, jendarte osoaren\natera gabe egote behartuarekin. Argi uzten du gure buruzagiek\naurreikuspen eskasa ukan dutela, nahiz eta duela hiru hilabete Txinan\nzen egoeraren berri bazuten. \n<\/p>\n\n\n\n

\nOspitaleek\nere pairatzen dituzte beren baliabide eta ahalmenen murrizketa\npolitika deliberatuak, eta gaur egun giza baliabide, arta\nintentsiboendako ohe eta arnas hartzeko makina eskasean gertatzen\ndira. Kutsadura maila gorenera iritsiko delarik, Italian dagoen\negoera katastrofiko bera bizitzeko arriskua dute, alta krisi honen\nhedadura azkarki mugatzen ahal zen, detekzio masibo bat aski goiz\negin izan balitz. \n<\/p>\n\n\n\n

Mundu\nmailako osasun krisi honen aitzinean, Philippe gobernuak kontraerrana\ndakarten neurriak hartu ditu: eskolen hestea, unibertsitateena,\nostatu, jatetxe, museo, \u00abnazioaren bizitzarendako ezinbestekoa ez\nden guzia\u00bb, baina enpresak irekiak jarraitzera bultzatuak dira aldi\nberean. Herri hauteskundeen lehen itzulia mantentzeaz zer pentsa,\nosasun krisi betean sartuak ginela? Zer pentsa Amazonek gauzak\nbanatzen jarraitzen ahal izateaz, funtsezkoak ez ziren hurbileko\nsaltegi ttipiak hestera behartuak izan direnean? Zer pentsa\neraikuntza arloa berriz lanera itzul dadin egin den deiaz, gutieneko\nsegurtasun neurriak bermatu gabe?\nKonfinamendu\npartzial honekin, arduradunek telelanaren luxuaz gozatu ahal dute eta\nlangile prekarioek, beren lana etxetik egiterik ez dutenez, egunero\narriskuan daude. Saltegietako kutxazainak, erizainak, garbiketako\nemazteak, eta beste, arriskuan ezartzen direnen artean hein handi\nbatean emazteak dira. Berriz ere, gobernuaren erabakiak sozialki\nzuzengabeak dira eta emazteak dira galtzaile handiak. \n<\/p>\n\n\n\n

\nEmmanuel\nMacron bete-betean menperatzen duen diskurtso bikoitzean ari da beti.\nItxuraz ospitaleetako langileekin urrikaltsu eta elkartasunezkoa\nageri da alde batetik -baina haren zorroztasun politikaren aurka\ngreban direla badu urtebete luzea-, eta beste aldetik, ez dizkie\nematen osasun krisi honi buru egiteko baliabideak. Horrez gain,\nfrantziar gobernuak osasun krisi hau guk lortu gizarte onuren aurka\njotzeko baliatzen du eta betiko logika neoliberalean murgilduz:\nenpresei parada eskainiz bere langileak behartzea lan denboraren\nlaburtzeek (RTT) edo opor ordainduetako aste baten hartzera\n(enpresa-akordioa negoziatua bada), lan denboraren emendatzea,\nsektore batzutan astean 60 ordu arte. Etxetik atera gabe egoteko\ngarai honetan galera handiak jasaten ari diren enpresa eta merkatari\nttipiei zuzenean laguntzeko ordez, frantziar estatuak eta Europaren\nbanku nagusiak bankuei ematen diete dirua eta finantza merkatuen\negonkortasuna ehunka mila milioien bidez bermatzen dute. Alabaina,\nikusi genuen jada nolako emaitzak ekarri zituen halako politikak\n2008ko krisian: zorroztasun plan batetik bestera ari direlarik, beste\nbehin ere ahulenak dira, behartsuenak, ondorioak jasanen dituztenak.<\/p>\n\n\n\n

\nAlta,\nkrisi honek desberdintasunak eta ekosistemen suntsiketa areagotu\nordez, egiazko metamorfosi ekologiko eta soziala indartzeko parada\nizan behar du. Krisiak frogatzen du aldaketa sakonak eta lasterrak\nposible direla hexagono mailan, nahikari politikoak eleak gainditzen\nbaditu eta ekintzetara pasatzen bada. Nolaz gaitezke gisa horretako\nneurri erradikalen hartzeko gai, birus honi aurre egiteko, alfer\negonak garelarik hamarnaka urtez bizidunak sekula ezagutu ez duen\nmehatxuaren parean: nahasmendu klimatikoa? Ez dezagun ahantz\npandemiaren bukaeran, makur honetatik ikasgaiak atera beharko\nditugula. Oraingoz, ekin dezakegu gure lurraldearen mailan.<\/p>\n\n\n\n

\nGure\nbizi-baldintzak berreskuratu eta kalte egitetik gelditzea<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\nBioaniztasuna\nkaltetzea, aldaketa klimatikoa eta koronabirusaren osasun krisiak\nsekula baino gehiago bortxatzen gaitu gure lurraldeetan konkretuki\neragitera. Aldaketa orokorra eta sistemikoa dugu plantan ezarri\nbehar. Amankomunean berriz pentsatu eta gure bizi-baldintzak\nberreskuratu. Finantza merkatuak arautu, haietaz libratu berdin,\nzerbitzu publiko azkarrak plantan ezarri, biosferaren mugak\nerrespetatzen eta ezberdintasun sozialak ttipitzen dituen ekonomia\nezarri. Gainerako bizidunei, Lurrari eta guhauri kalte egitetik\ngelditu. Gaur egungo bizimoduen kontra joan eta gizarte neurritsu\nbaterantz abiatu.<\/p>\n\n\n\n

\nAzken\nbi urteetan, Bizi lurralde burujabe, iraunkor eta solidario* baten\nproiektua lantzen ari da. Zenbait erabaki, adibidez, energia fosilen\nerauzketaren gelditzea, jarduera klimatizidoetarako dirulaguntzen\ndebekatzea, aberastasun gutien duten herrien egokitze eta ondorio\narintze beharren laguntza-funts bat finantzatzea, mundu mailan modu\nadostuan hartu behar baldin badira ere, klimaren aldeko konponbideen\n% 50 – % 70 tokiko eskalan aurkitzen dira, bertan subsidiariotasun\nprintzipioa biziki gutitan aplikatzen delarik. Hein handi batean,\nguregandik urrun hartutako eta usu gure beharretara egokitzen ez\ndiren erabakien menpe gaude. Herriaren burujabetza prozesu\ndemokratikoaren zentroan berrezarri behar da. Lurralde-eskala\nfuntsezkoa da egiazko eraldaketa sozialerako, demokrazia benetan\ngauzatu daitekeelako eta gure lurraldearen erronkak berehala\nhautematen baitira.<\/p>\n\n\n\n

\nGuhauren\ngarapenaren eragilea izateko, ekoizmolde kapitalistatik askatu behar\ngara, eta aktibitate ekonomikoa birtokiratu behar dugu. Merkatuaren\nlegeek, gaur egun, ez dute trantsizio ekologikoa eta gizarteratzea\nbultzatzen, orduan salerosketen tresnaz jabetzen hasi behar dugu.\nHorrela, Euskoa, Ipar Euskal Herriko tokiko moneta, berreskuratze\nhorren tresna egokiena da. Gure esku den moneta da eta gure balioen\nzerbitzuan erabil dezakeguna. Zirkulazioan diren eusko guziak sistema\nespekulatzailetik kendu hainbat diru dira eta egiazko eta tokiko\nekonomiaren zerbitzura emanak. Iparraldean birtokiratzeko tresna\ngarrantzitsua da.<\/p>\n\n\n\n

\nHalaber,\nelikadura burujabetza helburutzat hartuz, gure elikagaiak birtokiratu\nbehar ditugu, ahal bezain bat tokitan ekoitziz eta kontsumituz.\nEuskal Herriko Laborantza Ganbara azken 15 urte hauetan lanean ari\nda, lurralde osoan zabaldutako etxaldeetan, tokiko, osasuntsu eta\nkalitatezko janaria ekoizteko asmoarekin. Horri esker, laborari asko\nberen lanbidetik, duintasunez, bizi dira eta biharko baliabide\nnaturalak zaintzeko aukera ematen du.<\/p>\n\n\n\n

\nAzkenean,\ngure burujabetza energetikoa eskuratu eta kontrol demokratikoa\nbermatuko duten erakunde parte-hartzaileak eraiki behar ditugu.\nBiharko energia, herritar energia izan behar da, I-ENERek eta\nEnargiak Iparraldean proposatutako konponbideak bezala, energiaren\nneurritasunari buruz joateko aukera emanen diguten eragileak dira.<\/p>\n\n\n\n

\nBirtokiratze\nprozesuak eta lurralde-burujabetza demokratikoarenak elkarreraginean\ndira. Iparraldearen kasua hartzeko, gaur egun eremu horretako\nerakunde bakarra den Euskal Elkargoak ingurumenaren eta gizartearen\naldeko politika anbiziotsu bat errazkiago eramaten ahalko du bere\nekonomia birtokiratua baldin bada eta ondorioz nazio arteko\nlehiarekiko ez bada hain ahula. Eta alderantziz, baitezpadakoa da\nbeharrezko eskumenak ukan ditzan subsidiaritate printzipioa indarrean\nezartzeko, eremuari egokitua zaion politika sustatzeko gisan. \n<\/p>\n\n\n\n

\nOsasun\nkrisi hau, 2008ko finantza-krisiaren ondotik heldu da, eta beste\nanitzen aitzinetik dator. Frogatzen du baitezpadakoa dela\nelkartasunen indartzeari, elkar-laguntza sareei eta antolaketa\nkolektiboari buruz lan egitea. Lan hori sakonki eginez, lagunduko\ndira herritarrak ihardukitzen etorkizunean gertatuko diren krisi\nklimatiko, ekologiko, sozial eta sanitarioen ondorioei eta kalteei\naurre egiten. \n<\/p>\n\n\n\n

\nEgun\nkolektiboki bizi dugun gertakariak gako guziak eskutan ditugulako\nkontzientzia harrarazi behar digu <\/strong>gizarte\nerresiliente baten eraikitzeko, gero eta erregularkiago eta\nbortitzago iraganen diren txokeei aurre egiteko, klima nahasmenduaren\nondorioz eta gure ingurumen ekologiko eta sozialaren ahultzearen\nondorioz. Gizarteak birtokiratua eta autonomoagoa izan beharko du,\ngure beharrei tokian tokiko erantzunak emateko gisakoa. Pertsona\nbakoitzak, natura zainduz, bere toki zuzena atzemanen duen jendarte\njasangarri eta solidarioa izan beharko du, gure hazten, gure\nloriatzen eta gure babesten segitu dezan.\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Koronabirus: Eta kalte egitetik gelditzea, aterabidea balitz… Memento honetan XXI. mende hastapeneko osasun krisirik handienetako baten erdi-erdian gara. Egunez egun, Covid-19arekin kutsatuak diren pertsonen kopurua beti gorantz doa. Pandemia mundu osoa zehar zabaltzen da abiadura ikaragarrian eta Estatu bakoitzak erabiltzen du bere protokoloa, bere egutegia koronabirusaren mugatzeko. Politika neoliberalek mendebaleko osasun sistemak desegin edo serioski … <\/p>\n

Continue reading<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":256,"featured_media":35754,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"amp_status":"","footnotes":""},"categories":[317],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35756"}],"collection":[{"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/users\/256"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=35756"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35756\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":35757,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/35756\/revisions\/35757"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media\/35754"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=35756"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=35756"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/bizimugi.eu\/eu\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=35756"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}